Bay Yüzde 5 ve Churcill’in Hıçkırığı

İBRAHİM VARLI ibrahimvarli@birgun.net 2021.02.16 04:00 1928 yılının 31 Temmuz ’unda Belçika ’nın Kuzey Denizi kenarındaki tarihi Oostende kentinde küresel petrol devlerinin temsilcileri bir masa etrafında buluşur…

‘5 ilke’den ‘kuşak-yol’a myanmar’da askeri darbe

‘5 ilke’den ‘Kuşak-Yol’a Myanmar’da askeri darbe

Author

İBRAHİM VARLI

ibrahimvarli@birgun.com

2021.02.16 04:00

1928 yılının 31 Temmuz ’unda Belçika ’nın Kuzey Denizi kenarındaki tarihi Oostende kentinde küresel petrol devlerinin temsilcileri bir masa etrafında buluşur. Petrolcüler bir çıkmazla karşısında karşıyadır. Asya ’daki Osmanlı toprakları üzerindeki petrolün nasıl paylaşılacağıyla ilgili kafa karışıklıkları laf konusudur. Zira Avrupa ’nın son “hasta adamı” Osmanlı dağılmış, 1916 tarihli Sykes-Picot anlaşmasında belirlenen sınırlar iç içe geçerek hükümsüz kalmış, 1928 ’e gelindiğinde de Osmanlı İmparatorluğu çok uzaklarda kalmış bir hatıradan ibarettir.

1929 Dünya Hesaplı Bunalımı ’na girilmek üzeredir. Tarihi konferansın nedeni de bu enerji kaynaklarının nasıl paylaşılacağıyla ilgilidir. İmparatorluk çökmüş yeni Türkiye Cumhuriyeti ilan edilmiş, Fransız ve İngiliz himaye/mandası altında oluşan karmaşık coğrafya bugün Irak, Suriye, Ürdün ve Suudi Arabistan olarak bildiğimiz halk devletlere dönüşmektedir. Dolayısıyla 1914 ’teki gibi bir Osmanlı tanımlamaya çalışan petrolcüler çıkar yol peşindedir.

Şirket temsilcileri, Osmanlı ’nın 1914-1918 Savaşı öncesi sınırlarını tam kestiremiyorlardı. Tartışması çıkmaza girince Gülbenkyan imdata yetişir.

KIRMIZI HAT ANLAŞMASI

Yukarıdaki alıntılar Jonathan Conlin’in “Bay Yüzde Beş” isimli kitabından. Aktarmaya devam edelim; “Kalust Gülbenkyan müdahale edene dek her şey karmakarışıktır. Konferansın battı batacak gibi göründüğü bir sırada Gülbenkyan bir defa daha aydınlık bir hafıza öne sürdü. Büyük bir Ortadoğu haritası getirtti, kalın bir kırmızı kalem aldı ve merkez bölge civarda yavaş yavaş kırmızı bir hat çizdi. ‘Bu 1914 ’te benim bildiğim Osmanlı İmparatorluğu ’ dedi. Ve onu gayet iyi tanıyorum. Orada doğdum, orada yaşadım, oraya hizmet ettim. Benden iyi haberdar olan varsa buyursun.”

Gülbenkyan ’ın önündeki Ortadoğu haritasına kırmızı kalemle çizdiği kırmızı hatlar anlaşma”ya adını verir. Meşhur “Kırmızı Hat Anlaşması, The 1928 Inkar Line Agreement” işte böyle ortaya çıkar. Anlaşmayla bugün BP, ExxonMobil, Total ve Royal Dutch-Shell olarak bildiğimiz küresel enerji tekelleri Ortadoğu ’da güçlerini birleştirirler. Bölgedeki petrolün kontrolü için birbirileriyle savaşmak yerine, karşılıklı bir girişime dâhil olurlar; Türk Petrolleri Şirketi (TPŞ). Şirket Gülbenkyan ’ın göz bebeğidir hemen hemen. Dönemin bir numaralı emperyal gücü olan İngiliz Dışişleri Bakanlığı da plana onay vermiştir. Rakip kuvvetler yalnızca petrol açısından varlıklı Musul ve Bağdat ’ta yok tüm bölgede işbirliği yapacaktır.

Gülbenkyan ’ın TPŞ ’deki ortakları haritayı inceler ve hoşnut kalırlar. Bu olağanüstü tek kişilik bir galibiyet olarak kayıtlara geçer. Gülbenkyan tek bir kalem hareketiyle milyonlarca insanın kaderini belirleyecek bir işe imza atar.

CHURCILL ALKOLÜ KAÇIRINCA…

Emperyal güçlerin hatalı bilgilendirilmiş sömürge valileri, 1916 tarihli Sykes-Picot Anlaşması ’ndaki somut ya da beşeri coğrafyayı neredeyse hiç dikkate almayan bir dizi dümdüz hatla Suriye, Ürdün ve Irak ’ı şekillendirmişti. Bu konuda şayet de adı en kötüye çıkmış örnek “Churcill ’in Hıçkırığı” yani 1921 ’de Churcill ’in dikkatinin bir lahza dağılmasıyla Ürdün ’ün güney sınırında oluşan üçgen girintidir. İngiliz sömürge imparatorluğunun temsilcisi Winston Churcill yemeği ve alkolü pozitif kaçırdığı için bütün da Ürdün ’ün sınırlarını çizerken hıçkırdığı söylenir.

Emperyalist aktörlerin temsilcileri haritalar çizip, paylaşımlar yaparken alkol sever Churcill ’in hıçkırığı ortaya bambaşka bir harita çıkmasına vesile olur!

Tüm bu çarpıcı anekdotlar “Bay yüzde 5” lakaplı, petrol baronu Üsküdar doğumlu Osmanlı Ermenisi Kalust Sarkis Gülbenkiyan ’ın hayatının anlatıldığı kitaptan. Ortadoğu daha doğrusu Irak petrollerinin pazarlanmasında aldığı yüzde 5 ’lik komisyonla dünyanın en varlıklı kişisi haline gelen Gülbenkyan ’ın hayatı Ortadoğu ’nun yürek parçalayıcı hikayesinin de bir özeti gerçekten.

1955 yılında dünyanın en varlıklı insanı olarak yaşamını yitiren Gülbenkyan’dan bugüne Ortadoğu ’da değişen fazla bir şey değil. Gülbenkyan ’ların, Churcill ’lerin yerini Brett McGurk ’lar, James Jeffrey ’ler, Dominic Raab ’lar aldı. Gülbenkyan ’ın dizayn ettiği petrol dünyasının “Yedi Kız Kardeşler”i olarak adlandırılan kartellerin çıkarları uğruna ne haritalar çizilmeye devam ediliyor!

Bir cevap yazın